سینەما

فلیم و کاریگەریەکانی لە سەر کۆمەڵگا

فلیم بووەتە بەشێکی گرنگ لە ژیان کە ئیدی لێ جیا ناکرێتەوە. لە دنیای ئەمڕۆدا بە هۆی پاش کەوتنی تەکنۆلۆجیاوە ڕەنگە ژمارەی ئەو کەسانەی دەچن بۆ هۆڵەکانی سینەما دابەزیبێ بەڵام بە گشتی ژمارەی فلیمبینەکان زێدەی کردووە. هۆکاری ئەوەی کە جیهانی فلیم و سینەما وەها لە گەشە کردندایە و خەڵک بە زۆری شەیدای ئەم هونەرەنە ئەوەیە کە فلیم دەلاقەیەک بەرانبەر بینەر دەکاتەوە پڕ لە خەیاڵ و ئەگەری جۆراوجۆر؛ بە شێوەیەک کە بتوانێ بۆ ساتێک لە تاڵییەکان و واقیعی ژیانی ڕۆژانەی دوور بێتەوە.

لەم بابەتەدا سەرەتا سەبارەت بە کاریگەرییە ئەرێنی و نەرێنییەکانی فلیم و سینەما لە سەر تاک و کۆمەڵگا باس دەکەین و ئینجا ئاوڕێک دەدەینەوە لە پێوەندی سینەما بە سیاسەتەوە و ئەوەی کە چۆن وەکوو ئامرازێک دەتوانێ لە سیاسەتدا بە کار بێت و چەندە دەتوانێ لە سەر خەڵک کاریگەری هەبێت و یان بە پێچەوانەوە خەڵک و بیری تاکەکان چەندە لە سەر سینەما کاریگەرییان هەیە.

کاریگەرییە ئەرێنیەکانی فلیم لە سەر کۆمەڵگا

ئاگاداری سەبارەت بە واقیع و کێشە کۆمەڵایەتییەکان

هەندێ لە فلیمەکان کاریگەریێکی بەرچاو و ئەرێنیان لە سەر بینەران داناوە. بۆ نموونە بینەریان سەبارەت بە کێشە کۆمەڵایەتییەکان و شێواز و ئاکارە سیاسییەکان، یان سەبارەت بە زیانەکانی مادە هۆشبەرەکان، نەخۆشینی ئەیدز، خواردنەوەی زۆری کحوول، هەبوونی سێکسی زۆر لە گەڵ چەندین کەسدا و هتد ئاگادار کردووەتەوە. هەندێ فلیمیش سەبارەت بە گرنگی پەروەدە و دەرمان و سیاسەت و هونەر ئاگاداری دەخەنە بەر دەست بینەرانیان، یان سەبارەت بە وڵاتە دواکەوتووەکان یان ئەو وڵاتانەی بە هۆی جەنگەوە ڕووخاون زانیاری دەبەخشن بە بینەر. ئەم فلیمانە لە ناخی بینەردا هەستێکی بەزەیی و بەرپرسیاری سەبارەت بە ئەو کێشانە دەخولقێنن. ئەم فلیمانە هەستمان دەبزوێنن و کاریگەریێکی ئەرێنی لە سەرمان دادەنێن بۆ ئەوەی بتوانین لە پێناو مرۆڤایەتیدا چالاکتر بین، خۆمان بە بەرپرسیار بزانین و لەم ڕێگایەدا هەنگاوێک هەڵبگرین. هەندێ جار دیومانە کەسانێک پاش دیتنی فلیمێک دەسیان کردووە بە چالاکی مرۆیی یان هەوڵیان داوە بۆ پاراستنی مافی ئاژەڵان.

گەشە کردنی هەستی داهێنان

فلیمەکان یارمەتیمان دەدەن کە خەیاڵ و فەنتازیاکانمان بەهێزتر بکەین. ئێمە سەبارەت بە ئەو شتەی دەیبینین بیر دەکەینەوە، وێنە و خەیاڵی پێ دەبەخشین و خەیاڵەکانمان بەرەو دوورتر دەبەین. ئەمە یەکێک لەو هۆکارانەیە کە خەڵک زۆر سەرسامی جیهانی فلیمسازین. تەنانەت ئەکتەر و دەرهێنەرە لاوەکان زۆر شەیدای ئەوەن بتوانن بێنە نێو کایەی فلیمسازییەوە تاکوو ئەوانیش بتوانن لە جیهانی خەیاڵەکانیاندا بسووڕێنەوە و داهێنانی خۆیانیان هەبێت و شتێکی نوێ بخولقێنن.

پێکهێنانی ئیشی نوێ لە کۆمەڵگا

درووست بوونی هەر فلیمێک ئەنجامی هاوکاری کەسانێکی زۆرە و ئەمە دەبێتە هۆی پێکهێنانی دەرفەتگەلێک بۆ خولقاندنی ئیشی نوێ لە کۆمەڵگا.

ڕابواردن

سەیر کردنی فلیمەکان دەتوانێ ڕێگایەکی زۆر بەرچاو بێت بۆ ڕابواردنی خەڵک؛ بۆ ئەوەی بتوانن بۆ چەن ساتێک لە ژیان و کێشەکانی دوور ببنەوە و بچنە نێو دنیایەکی خەیاڵییەوە و بۆ ماوەیەک لە جیهانی ڕاستەقینە و  گرفتەکانیان ڕزگاریان بێت. هەرچەن ئەم ماوەیە کورت بێت و لە چەن کاژێر تێنەپەڕێت بەڵام ڕێگایەکی باشە بۆ پشوو دانێک لە نێو سەرئێشە و ئالۆزیەکانی ژیاندا.

کاریگەرییە نەرێنیەکان

بڵاو کردنەوەی پرۆپاگاندا

فلیمەکان تا ڕادەیەکی زۆر دەتوانن لە سەر بینەران کاریگەرییان هەبێت. بۆیە فلیمەکان دەتوانن یارمەتیدەرێکی بەهێز بن بۆ کۆمپانیا ڕێکلامکەرەکان. بۆیە دەبینین لە فلیمەکان بۆ ناساندن و ڕێکلامی بەرهەمکانیان کەڵک وەردەگرن. بۆ نموونە لە فلیمێکدا مۆدێلی نوێی ترۆمبیلێک یان دیزاینی جل و بەرگێک دەبینین، ئەمە وا دەکات بینەر ئاگاداری ئەو بەرهەمە نوێیە بێتەوە و دوایی لە ڕێگای ئنتەرنێتەوە بە دوویدا بگەڕێت یان لە گەڵ هاوڕێکانیدا باسیان بکات. بەم شێوازە بەرهەمە نوێکانی کۆمپانیاکان بە خەڵک دەناسێنرێ بێ ئەوەی پارەیەکی جیاواز بۆ ڕێکلام کردن دابین کرابێ.

کاریگەری دانان لە سەر شێوازی ژیان

هەر شتێک کە دەیبینین یان دەیبیستین بە جۆرێک و لە ڕێگایەکەوە کاریگەری لە سەرمان هەیە. ئەگەریش خۆمان ئاگاداری ئەم کاریگەریە نەبین، لە سەر دەروونمان شوێنەواری خۆی بە جێ دێڵێتەوە. کاتێک ئەکتەرێکمان خۆش دەوێ، دەمانەوێ لاسایی بکەینەوە و وەک ئەوان هەڵسوکەوت بکەین. ئاکاریان لە سەرمان کاریگەری دەبێت. شێوازی قسە کردن و جل لە بەر کردنیان لە سەر بینەران کاریگەری دادەنێن؛ چ لە نێو فلیمەکاندا چ لە ژیانی ڕاستەقینەیان و لە دەرەوەی سینەمادا. تەنانەت سەیری ژیانی تاکەکەسییانیش دەکەین. هەر بە هۆی ئاستی ئەم کاریگەرییانەوە بوو کە جگەرەکێشان لە فلیمەکاندا قەدەغە کرا. میدیاکان لە سەر کولتوور کاریگەرییان هەیە، بۆ نموونە لە سەر بڕوا مۆرال و ئەخلاقیەکان کاریگەریێکی بەرچاو دادەنێن، هەندێ لە فلیمەکان بنەماکانی هاوسەرگیرییان بەرانبەر مەترسی کردووەتەوە. هەندێ فلیمەکان پێوەندی جنسی بێجگە لە هاوسەری خۆت، یان چەن هاوسەری وەکوو شتێکی ئاسایی پیشان دەدەن، لە کاتێکدا لە جیهانی واقیعدا دەتوانێ تاکەکان بەرانبەری مەترسی بکاتەوە و ژیان و سەلامەتیان تێک بدات.

فلیم وەکوو هەر شتێکی دیکە دەتوانێ هەم کاریگەری ئەرێنی هەبێت هەم نەرێنی. بەڵام بە گشتی کاریگەری فلیم و سینەما لە گۆمەڵگای ئەمڕۆدا شتێکی حاشا هەڵنەگرە و سینەما بووە بە بەشێکی بەرچاوی ژیانی دونیای مۆدێڕن کە زۆرتر لەو شتەی بیری لێ دەکەینەوە لە سەر ژیانمان کاریگەریان هەیە.

فلیمەکان دەتوانن لە سەر ڕوانینمان بۆ حکوومەت کاریگەری دابنێن؟

لە تاقی کردنەوەیەکدا دوکتۆر میشێل سی.پۆتز مامۆستای زانستە سیاسیەکان لە زانستگای دایتۆن، بۆی دەرکەوت کە فلیمەکان دەتوانن کاریگەریێکی سەرنجڕاکێشیان لە سەر ڕوانینی بینەر سەبارەت بە سیاسەت و حکومەت هەبێت. ئەم مامۆستایە لە کۆلێجێکدا لە قوتابیەکانی داوا دەکات پێش و پاش بینینی فلیمەکانی ئارگۆ و نیو کاژێر پاش نیوەشەو هەندێک پرسیار وەڵام بدەنەوە. لە ئەنجامی ئەم تاقی کردنەوەدا بۆی دەرکەوت کە ٢٠ تا ٢٥ لە سەدی بەشداربووان پاش دیتنی فلیمەکان بیرووڕا و سەرنجیان سەبارەت بە حکوومەت گۆڕاوە. بە جۆرێک کە متمانەیان بە حکومەت زۆرتر بووبووەوە و هەروەها سەبارەت بە ڕێگا و ئاڕاستەی وڵاتەکەیان گەشبینتر بووبوون.

دوکتۆر پۆتز دەڵێ هەر دوو فلیمەکە حکومەت کەمهێز و لاواز پیشان دەدەن بەڵام دوو کەسایەتی سەرەکییان هەیە کە زۆر بەهێز و تێکۆشەرن؛ تۆنی مەندێز (بێن ئافلێک) لە فلیمی ئارگۆ و مایا (جێسیکا چاستەین) لە نیو کاژێر پاش نیوەشەو.

دوکتۆر پۆلتز بڕوای وایە بینەرە لاوەکان زۆرتر لە ژێر کاریگەری فلیمەکاندان. دەڵێ لاوەکان بە تایبەت تازەلاوەکان زۆرتر لە گەورەساڵان هانە ژێر کاریگەری فلیمەکاندا چوونکە هێشتا ڕوانینیان بۆ دونیا لە گەشەکردن و گۆڕاندایە. لاویەتی تەمەنی پەروەردە بوونە و ئاساییە کە هۆکارە دەرەکیەکان کاریگەریێکی تۆختری لە سەریان هەبێ.

هەروەها دەشڵێ ناتوانین بێژین ئەم کاریگەرییانە بۆ چ ماوەیەک دەمێننەوە؛ بۆ ساڵانێک، دەیان ساڵ یان تەواوی ژیان. بەڵام بە گشتی کاریگەری فلیمەکان لە پاڵ شتانێکی دیکەدا دەتوانێ زۆر قوڵ و بەرچاو بێت.

فلیمەکان بەشێکن لە پەروەردەی سیاسی خەڵک بە تایبەت تازەلاوان، بۆیە زۆر گرینگە بینەران چی ببینن و ڕێکخراوەکان لە فلیمەکاندا چۆن پێناسە بکرێن. هەروەها ئەم مامۆستایە دەڵێ کە فلیم دەتوانێ کەرەستەیەکی گرینگ بێت بۆ گفتووگۆ و پیشاندانی باسەکانی نێو کۆمەڵگا. خەڵک لە هەر چینێک لە چینی کرێکارەوە بگرە تا خەڵکی ساماندار، هەمووان فلیم دەبینن و ئەمە بەردەستترین جۆری هونەرە و خاڵێکی هاوبەشە لە نێو تەواوی کۆمەڵگادا و دەتوانین لەم ڕێگایەوە باس لە کێشەکان بکەین و ئاوڕ لە بوارگەلی جۆراوجۆر بدەینەوە. بۆ نموونە هێشتا باسگەلی سەبارەت بە پەیوەندی ڕەگەزەکان و ڕەگەزپەرستی بۆ ئەمریکییەکان قورسە و بە ئاسانی ناتوانی لەم بوارەدا بیروڕای خۆت دەرببڕی. بەڵام دەتوانی بە ئاسانی باس لە فلیمێک بکەی کە دواجار دەچێتەوە سەر ئەو باسانە. بەم شێوەیە گفتوگۆیەک لەو بوارەدا دێتە ئاراوە.

دوکتۆر پاوتز دەڵێ هەر چۆن فلیمەکان لە سەر خەڵک کاریگەریان هەیە، خۆشیان لە ژێر کاریگەری خەڵک و کۆمەڵگادان. خەڵک و فلیمبینەکان ڕوانینێکی نەرێنی و دژ بە حکوومەتیان هەیە کە ئەمە خۆی لە سەر فلیمەکانیش ڕەنگ دەداتەوە. ئاخۆ کامیان لە پێشدا سەریان هەڵدابێت؛ چەشنی ڕوانینی نەرێنی خەڵک یان فلیمەکان؟ ئەمە وەکوو باسی هێلکە و مریشکە، نازانم ئاخۆ ڕوانینەکان سەبارەت بە حکومەت خراپ بوو ئینجا کاریگەری لە سەر فلیمەکان دانا یان بە پێچەوانەوە. پاشان بە ڕوونی ناتوانین فلیمەکان لە بواری سیاسییەوە پۆلێن بکەین، بۆ نموونە ناتوانین بڵێین فڵان لایەنی سیاسی زۆرتر حەزی لە دیتنی فلیمە جەنگییەکانە و فیسار لایەن زۆرتر سەیری چ فلیمگەلێک دەکەن.

بەڵام بە گشتی پۆتز فلیم بە کەرەستەیەکی زۆر باش دەزانێت بۆ پێک هێنانی گفتووگۆ و ئاوڕ دانەوە لە بابەتە جۆراوجۆرەکان. هەروەها فلیمەکان دەتوانن تێگەیشتن لە کێشە و باسە کۆمەڵایەتییەکان ئاسانتر بکەنەوە و تیشک بخەنە سەر بابەتە گرنگەکانی نێو کۆمەڵگا.

بەڵام پاش دیتنی فلیمەکان پێویستە ڕاوەستین و بیر بکەینەوە سەبارەت بە ئەو شتانەی دەیبینین و بە وردی لێکیان بدەینەوە و پرسیار بکەین ئاخۆ ئەو شتەی پیشانمان دەدرێ خەیاڵە یان وێنەیەکی ڕاستەقینەیە لە واقیعی کۆمەڵگا. فلیمەکان هەمیش بەس بۆ ڕابواردن نین و هەندێ جار پەیامگەلێکی زۆریان هەیە کە دەیانەوێ بە بینەری ڕابگەینن.

سەرچاوە:

Entertainism. Movies and Its Deep Impact on Society. March 2018

Nytimes. How Movies Can Change Our Minds. February 2015

0 0 vote
Article Rating

ئەگەر لە هەر گۆڤار، ماڵپەڕ، وێبلۆگ، تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان یان هەر شوێنێکی دیکە لەم بابەتە کەڵکتان وەر گرت، تکایە ئاماژە بە سەرچاوەکەی بکەن و بنووسن «سەرچاوە: ماڵپەڕی شانۆڤان»

بە ئەندام بوون
ئاگادار بوونەوە لە
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x